قاب گوشی

نگاهی اجمالی به اندیشه شوپنهاور درباره هنر ....

نگاهی اجمالی به اندیشه شوپنهاور درباره هنر ....

یکی از فیلسوفان تأثیرگذار قرن نوزدهم، بی تردید آرتور شوپنهاور (Arthur Schopenhauer) می باشد. فیلسوفی که حواشی زندگی پرفراز و نشیب هفتاد و دوساله اش، سایه ای گسترده بر ژرفای تفکر بی بدیلش انداخته است. به گونه ای که در بسیاری از مواقع حق مطلب حتی از جانب صاحبنظران هم در خصوص اندیشه سترگش آن چنان که شایسته توجه بوده، ادا نشده است.

۱) زندگی شوپنهاور

در ۲۲ فوریه ۱۷۸۸ در دانتزیگ، در خانواده ای که شغل پدر تجارت بود به دنیا آمد. ابتدا به امر پدر به آموختن تجارت پرداخت و از رهگذر تجارت مسافرت های فراوانی به سراسر اروپا انجام داد. اما مرگ پدر در ۱۸۰۵، عاملی شد تا تجارت را رها و به فراگیری زبان های لاتین و یونانی بپردازد. مدتی بعد، به قصد تحصیل طب وارد دانشگاه گوتینگن شد اما آشنایی با فلسفه، سبب شد دست از تحصیل طب بکشد و راه فلسفه در پیش گیرد. تا آن چنان نامبردار گردد که، پیشگویی گوته شاعر معروف آلمانی در مشهور شدنش به واقعیت بپیوندد. روح ناآرام و طبیعت جست وجوگر و بدبین او بزودی او را به واکنش به فلسفه سنتی تدریس شده در دانشگاه واداشت. او بر این عقیده بود که: «امروز فلسفه در آلمان حاصل دغلکاری (فیشته و شلینگ) و شیادی (هگل) است.» در مقابل همواره با احترام از افلاطون، بارکلی و کانت یاد می نمود. آشنایی با فلسفه شرق (خصوصاً بودا)، در شکل گیری اصول فلسفه اش بسیار مؤثر افتاد. فلسفه شوپنهاور بعدها مورد توجه فیلسوفان، ادبا و موسیقی دانانی همچون نیچه، ویتگنشتاین، یولوس فروئنشت، پاول دویسن، ویلهلم وونت، هانس وایهینگر، ادوارد فن هارتمان، توماس مان، ریچارد واگنر و ... واقع شد. سرانجام در ۲۱ سپتامبر ۱۸۶۰ چشم از جهان فروبست.

آرتور شوپنهاور

۲) آثار شوپنهاور

شوپنهاور آثار متعدد و متنوعی را به رشته تحریر درآورد که هر کدام حکایت از ژرفا، قدرت و صلابت پدیدآورنده اش دارند. از آن جمله عبارتند از:

ـ رساله درباره ریشه چهار توی اصل جهت کافی (۱۸۱۳)

ـ رساله جهان همچون اراده و تصور (۱۸۱۹)

ـ رساله درباره اراده در طبیعت (۱۸۳۶)

ـ رساله درباره آزادی (۱۸۳۹)

ـ دو مسئله اساسی علم اخلاق (۱۸۴۱)

ـ مجموعه مقالاتی به نام ذیل ها و حاشیه ها (۱۸۵۹)

و ...

نکته حائز اهمیت در خصوص آثار وی، تکریم و مورد توجه واقع شدن برخی از آنها توسط بزرگان و نهادها و انجمن های علمی بود. برای مثال: رساله درباره ریشه چهارتوی اصل جهت کافی، که عنوان رساله دکترای او محسوب می شد، بسیار مورد تحسین گوته واقع شد. به نحوی که «برای سپاس رساله ای به نام درباره دید و رنگ ها نوشت که در آن کمابیش به دفاع از گوته در برابر نیوتن پرداخت» و یا به خاطر نگارش رساله درباره آزادی، برنده جایزه «انجمن علمی در ونتهایم» در نروژ شد.

 

۳) اندیشه شوپنهاور درباره هنر

توجه به هنر در فلسفه شوپنهاور، جایگاه رفیعی دارد. زیرا هنر را، امکانی جهت تجربه ای زیباشناسانه به دور از میل و غرض می یابد و در اثر بی مانندش (جهان همچون اراده و تصور) به نحوی جامع به تبیین نظریات خود درباره هنر می پردازد.

او بر این باور است که «وقتی در اثر هنری سیر و تماشا می کنیم، می توانیم و می باید، جمیع دغدغه ها و علایق عملی را کنار بگذاریم؛ هر قسم برداشتی از اثر هنری را که به موجب آن اثر هنری متضمن فایده ای برای ماست و کاری برایمان می کند. ما یکسره خود را در سیر و تماشا گم می کنیم. همین معنا درخصوص تجربه زیبایی در طبیعت هم صادق است. می توانیم با نظاره آبشاری که از بلندا فرو می ریزد یا نگریستن به کوهی طعم این حالت را که سیر و تماشایی است قرین آرامش خاطر، بچشیم. درست به همان وجه که با نظاره نقاشی زیبایی این حالت به ما دست می دهد.

هنرمندان نابغه می توانند به این حالت سیر و تماشای فارغ از میل و غرض در اشیا و رخدادها دست پیدا کنند و از این قابلیت فکری برخوردارند که عواطف خود را به مخاطبان آثار خویش انتقال دهند. نوابغی از این دست گنجایش آن را دارند که به معرفت ناب دست یابند: ایشان می توانند مثل افلاطون آن چیزهایی را که به درکشان درمی آید تجربه کنند.»

شوپنهاور به سلسله مراتب در میان هنرها معتقد است به نحوی که، هنرهایی همچون گلشن سازی و معماری در پایین این سلسله مراتب جای می گیرند. زیرا با ماده بیجان، ارتباط دارند. در پله ای بالاتر، نقاشی تاریخی و پیکرتراشی قرار می گیرد. زیرا با آدمیان مربوط می شود. بالاتر از اینها، شعر است زیرا درگیر مفاهیم می باشد و بالای شعر، تراژدی جای می گیرد. زیرا در آن، خصلت حقیقی زندگی آدمی نشان داده می شود: «بی عدالتی آن، شر آن، درد بی پایان آن». اما جایگاه برتر در سلسله مراتب هنرها، از آن موسیقی است. هنری که به زعم وی، تمثیل نیست، صورت محض است و توانایی آشکارسازی ماهیت واقعیت را برای آدمی دارد. در واقع او، توصیف و تعریفش از برترین هنر اینگونه است: «موسیقی آن هنری است که از محاکات (representation) نیز بی نیاز است و به این دلیل این قدر عمیق در ما تأثیر می کند. موسیقی زبان بی تصویر و کلی دل است.»

نظریه او در خصوص موسیقی، بعدها از جانب موسیقیدانان برجسته ای همچون ریچارد واگنر و منتقدینی همچون ادوارد هانسلیک، بسیار مورد توجه قرار گرفت.

آرای شوپنهاور درباره هنر، از گستردگی زیادی برخوردار است و آنچه آمد اجمالی از این تفصیل بود.

نظر خود را با ما در میان بگذارید


تصویر امنیتی
تصویر جدید

اشتراک‌ گذاری

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

رقص روی شیشه

پخش زنده