خرید کتاب

Triz یا خلاقیت شناسی فناوری چیست؟

Triz یا خلاقیت شناسی فناوری چیست؟

واژه TRIZ برگرفته شده از حروف اول كلمات در عبارت روسی زیر می باشد :(Teoriya Resheniya Izobrototelskikh Zadatch)كه برابر انگلیسی آن عبارت Theory of Inventive Problem Solving (با مخفف TIPS) است كه به معنای نظریه حل ابداعانه مساله می باشد

دانش TRIZ با نامها و عنوانهای توصیف گر مختلفی همانند نوآوری نظام یافته ، خلاقیت اختراعی ، فناوری خلاقیت و نوآوری ، روش شناسی اختراع ، الگوریتم اختراع ، روش شناسی حل مساله های ابداعی ، روش شناسی حل ابتكاری و ابداعانه مساله ، مهندسی خلاقیت و نوآوری ، روش شناسی خلاقیت ، خلاقیت شناسی اختراع ، خلاقیت شناسی فناوری و مواردی از این قبیل نامیده می شود .

دانش TRIZ می تواند در دامنه ای از یك طیف مفهومی و گستره ای از تعاریف قرار گیرد كه یك انتهای آن نوعی جهان بینی خلاق یا رویكردی جامع به علوم و فناوری و انتهای دیگر آن انواعی از ابزارهای حل خلاق مساله و فنون خلاقیت و نوآوری را شامل گردد .

آلتشولر TRIZ را تحت عنوان علم فناوری خلاقیت و نوآوری می داند ؛ با نتیجه گیری از دیدگاه آلتشولر می توان TRIZ را نوعی علم خلاقیت شناسی (Creatology) دانست .یكی از دانشمندان برجسته TRIZ به نام سیمون ساورانسكی این دانش را چنین تعریف كرده است :

TRIZ ، یك دانش انسانگرای مبتنی بر روش شناسی نظام یافته برای حل ابداعانه مساله است .

همچنین برخی صاحبنظران TRIZ را این چنین تعریف می كنند :

TRIZ عبارت است از نوعی رویكرد الگوریتمی برای حل ابداعانه مسائل فنی و فناورانه .

با توجه به عنوانهای توصیف گر مختلفی كه برای نامیدن TRIZ ذكر كردیم می توانیم به شناخت بیشتری درباره مفهوم كلی دانش TRIZ دست یابیم .

 

تاریخچه دانش TRIZ به چه زمانی باز می گردد ؟

شالوده های دانش TRIZ از سال ۱۹۴۶ توسط گنریچ آلتشولر بر اساس نتایج حاصل از مطالعه اختراعات مختلف پایه گذاری شد .

آلتشولر كه به پدر TRIZ شهره است در سال ۱۹۲۶ در روسیه متولد گردید ؛ وی كه از همان دوران نوجوانی نسبت به ابداعات و اختراعات كنجكاوی و علاقه خاصی داشت و اولین اختراع خود را در سن چهارده سالگی انجام داد ، در اداره ثبت اختراعات مشغول به كار شد .

كار او كمك به مخترعین برای ثبت اختراعاتشان بود ؛ او در حین كار ، گاهی به حل مسائل فنی آنان كمك می كرد . در این دوران بود كه او دریافت حل مسائل فنی كه منجر به اختراع و نوآوری می شود به اصول و روشهایی فراتر از تكنیكهای خلاقیت شناخته شده تا آن هنگام نیاز دارد . آلتشولر در طی مطالعات خود به این نتیجه مهم رسید كه یك نظریه اختراع بایستی دارای چند ویژگی اصلی از جمله موارد زیر باشد :

۱- شامل یك فرایند گام به گام و نظام یافته باشد .

۲- بتواند از میان گستره ای از راه حلها ، مستقیما به بهترین راه حل (راه حل ایده آل یا كمال) منجر گردد .

۳- دارای ویژگی تكرارپذیری باشد .

۴- بتواند ساختاری برای دانش ابداع ارائه نماید .

آلتشولر بیش از بیست هزار اختراع ثبت شده (Patent) را مورد بررسی قرار داد تا متوجه شود اختراعات به عنوان مساله های ابداعی (یعنی مساله هایی كه راه حل آنها مشخص نیست و بایستی آن را با روشهای خلاق و ابداعی كشف نمود .) چگونه حل شده اند .

از بین این تعداد آلتشولر چهار هزار اختراع مهم و برجسته و به عبارتی راه حلهای خلاق و ابداعی اصلی را مورد مطالعه عمیقتر قرار داد . براساس نتایج حاصل از این نوع مطالعات خلاقیت شناسی تحلیلی ، آلتشولر به كشفیات بسیار مهمی دست یافت و اصول ، مفاهیم و روش های TRIZ را به عنوان یك علم نوین و بسیار باارزش به جهان ارائه نمود .

البته این خلاقیت و نوآوری فوق العاده مهم آلتشولر متاسفانه همانند بسیار از كشفیات و اختراعات كوچك و بزرگ تاریخ در ابتدا درك نشده و با انواع مخالفتها ، مقاومتها و بی مهری های تاسف برانگیز (آنچه كه در خلاقیت شناسی تحت عنوان اینرسی خلاقیت و نوآوری نامیده می شود .) مواجه شد و آلتشولر همانند بسیاری از دانشمندان و مخترعین سختیها و مرارتهای بسیار زیادی را متحمل گردید كه مطالعه آن حاكی از اراده والا و تلاش و پشتكار شگفت انگیز آنان است .

به دلیل بی توجهی ها و مخالفتها در آن زمان ، TRIZ نتوانست به خوبی در روسیه ایفای نقش نماید اما پس از پایان جنگ جهانی دوم و گسترش ارتباطات ، كشورهای اروپایی ، آمریكا ، ژاپن و دیگر كشورها با دانش TRIZ آشنا شده و با پی بردن به اهمیت فوق العاده زیاد آن بلافاصله آن را جذب كرده و ضمن بكارگیری ، در صدد رشد و توسعه آن برآمدند .

چنانكه در حال حاضر درباره TRIZ به عنوان یك دانش تخصصی تحقیقات وسیعی به عمل می آید و اصول و مفاهیم آن توسط بسیاری از دانشمندان ، پژوهشگران ، مدیران ، مهندسان و كارشناسان رشته های مختلف علمی در جهت حل مسائل و ایجاد نوآوری­ها به كار گرفته می شود و همچنان به سرعت در حال گسترش و تكامل است .

بزرگترین خلاقیت و نوآوری آلتشولر به عنوان یك دانشمند علوم و مهندسی ، یك دانشمند خلاقیت شناس و نیز به عنوان یك مخترع ، خلاقیت و نوآوری او درباره خود موضوع خلاقیت و نوآوری بود .

آلتشولر به عنوان مخترع فنون اختراع و پایه گذار دانش TRIZ ، با تلاش و پشتكار بسیار زیاد به مدت پنجاه ودو سال در راستای رشد و توسعه آن كوشید و یكی از اصلی ترین و موثرترین بنیانگذاران علم خلاقیت شناسی و از بزرگترین دانشمندان قرن بیستم محسوب می شود . (آلتشولر در سال ۱۹۹۸ در آمریكا از دنیا رفت) نقش و اهمیت نظریه TRIZ شاهكار علمی آلتشولر به قدریست كه از جنبه ای می تواند در ردیف نظریه های علمی بزرگی مانند نظریه كوانتومی و نظریه نسبیت قرار گیرد و آلتشولر را با دانشمندان بزرگی مانند پلانك ، انیشتین ، شرودینگر ، پیاژه و پائولینگ همسنگ نماید .

 

اجزای اصلی دانش TRIZ كدامند ؟

به طور كلی مجموعه نتایج حاصل از خلاقیت شناسی تحلیلی اختراعات توسط آلتشولر كه تشكیل دهنده دانش TRIZ است شامل مفاهیم مختلفیست كه مهمترین آنها به صورت فهرست وار بیان می نماییم :

 

۱ قانون افزایش سطح ایده آل بودن (قانون كمال) :

به این معنی كه نظامهای فنی همواره به سمت افزایش درجه ایده آل بودن یا كمال خود پیش می روند . ایده آلی یا سطح ایده آل بودن عبارت است از نسبت مجموع كلیه جنبه های مثبت و مفید سیستم به مجموع كلیه جنبه های منفی و مضر سیستم .

 

۲ سیستم چهار مرحله ای حل مساله :

۲ -۱ شناخت مساله .

۲ -۲ فرمول بندی مساله .

۲ -۳ جستجوی مسائل قبلا حل شده . (استفاده از سی ونه پارامتر مهندسی)

۲ -۴ استفاده از الگوهای راه حلهای كشف شده . ( بكارگیری چهل اصل اختراع)

 

۳ سطوح پنجگانه حل مساله و نوآوری :

۳ -۱ راه حلهای مشخص .

۳ -۲ بهبودهای كوچك .

۳ -۳ بهبودهای بزرگ .

۳ -۴ مفاهیم جدید .

۳ -۵ كشف های بنیادی .

 

۴ تحلیل ماده میدان (تحلیل Vepol) :

با استفاده از این تحلیل مسائل به طور كلی به دو دسته تقسیم می شوند :

۴ -۱ مسائل آشنا (مانوس) ، تحت عنوان مسائل استاندارد .

۴ -۲ مسائل ناآشنا (نامانوس) ، تحت عنوان مسائل غیر استاندارد .

 

۵ قوانین هشتگانه تحول و تكامل نظامهای فنی (قوانین پیشرفت فناوری) .

 

۶ هفتادوشش راه حل ابداعانه استاندارد :

مسائل استاندارد شناخته شده با تحلیل Vepol می توانند با استفاده از این هفتادوشش راه حل ابداعانه استاندارد ، حل شوند .

 

۷ ماتریس تناقض ها :

در نظریه TRIZ از مساله ابداعی تحت عنوان تناقض تعبیر می شود كه معنای آن دو موقعیت متضاد یا دو كیفیت متعارض است ؛ یعنی افزایش سطح كیفیت یكی موجب كاهش سطح كیفیت دیگری می شود و حل ابداعانه مساله ، كشف راه حل این تناقض می باشد .

 

۸ چهل اصل برای اختراع و نوآوری .

 

۹ مجموعه ای از تاثیرات علمی اساسی :

شامل تاثیرات فیزیكی ، شیمیایی ، هندسی و زیست شناختی .

 

۱۰ روش ARIZ (الگوریتم حل ابداعانه مساله) :

ARIZ یك دستورالعمل نظام یافته برای شناسایی راه حل مسائل غیراستاندارد با استفاده از قابلیتهای فنون و روشهای خلاقیت می باشد .

 

فواید و كاربردهای TRIZ

با استفاده از دانش TRIZ می توان به نتایج و دستاوردهای متعددی یافت كه در ذیل به شماری از آنها اشاره می نماییم :

۱ دستیابی به نوعی نگرش جامع علمی به ابداعات و اختراعات .

۲ شكل گیری جنبه های بسیار مهمی از علم خلاقیت شناسی .

۳ دستیابی به نوعی جهان بینی خلاق .

۴ كشف انواعی از راه حلها برای مسائل ابداعی یعنی مسائلی كه با روشهای معمولی و متداول ، راه حل آنها به دست نمی آید .

۵ دستیابی به بهترین و موثرترین راه حلها برای انواع مسائل علمی ، فنی ، انسانی و اجتماعی .

۶ پیش بینی روند ابداعات و اختراعات در آینده . (خلاقیت شناسی آینده شناختی)

۷ ارائه آموزشهای نوین مبتنی بر TRIZ در مدارس و دانشگاه ها . (خلاقیت شناسی پرورشی مبتنی بر TRIZ)

۸ تسهیل و تسریع روند رشد و توسعه علوم و فناوری .

نظر خود را با ما در میان بگذارید


تصویر امنیتی
تصویر جدید

اشتراک‌ گذاری

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn

پخش زنده